Wilgoć w domu - przyczyny i metody osuszenia

Dodano: poniedziałek, 04 lutego 2019 09:08
Wilgoć w domu - przyczyny i metody osuszenia

Utrzymująca się stale wysoka wilgotność powietrza w budynku, niekorzystnie wpływa na samopoczucie mieszkańców i przyczynia się do niszczenia obiektu, jego wyposażenia i sprzętów. Najczęstszą przyczyną jest niedostateczna wentylacja, co w połączeniu z efektem kondensacji pary wodnej prowadzi do trwałego zawilgocenia pomieszczeń.

Źródłem wilgoci może też być przenikanie wody z gruntu w wyniku niedostatecznej hydroizolacji fundamentów czy podłóg. Ustalenie przyczyn i ich usunięcie staje się priorytetowym zadaniem w przypadku prowadzenia prac modernizacyjnych czy remontowych.

Optymalny poziom wilgotności powietrza

Wilgotność powietrza określana jest jako wartość względna wyrażona w procentach w stosunku do zawartości pary wodnej w stanie nasycenia - przekroczenie tej ilości pary wodnej objawia się mgłą. Poziom nasycenia (max. ilość pary wodnej) zmienia się jednak wraz ze zmianami temperatury - w niższych może „rozpuścić się” jej mniej niż w wyższych.

Przykładowo w temperaturze 0ºC w 1 m³ powietrza przy 100% wilgotności „zmieści się” ok. 4,8 g pary wodnej, a w temperaturze 20ºC już ok. 17,5 g. W efekcie ochłodzenie powietrza spowoduje wykroplenie się nadmiaru pary wodnej - w tym przypadku 12,7 g/m³ w postaci wody.

Oczywiście wilgotność powietrza rzadko osiąga długotrwały stan nasycenia, ale przy niższych wartościach mechanizm wykraplania pary przebiega tak samo, a ilość wykroplonej wody zależy od różnic temperatury i wilgotności.

Z powyższej analizy wynika istotny wymóg cieplno-wilgotnościowy dla pomieszczeń - temperatura powierzchniowa przegród zewnętrznych nie może powodować kondensacji pary wodnej przy założonej temperaturze i wilgotności powietrza (standardowo 20ºC i 50%).

Temperatura i poziom wilgotności powietrza w domu.
Miernik temperatury i poziomu wilgotności powietrza. Fot. Pixabay.
Folia hydroizolacyjna AH 751 Piotrowice II.
Folia hydroizolacyjna Alpol 751 do wykonywania przeciwwodnych powłok pod wykładziny ceramiczne wewnątrz pomieszczeń o podwyższonej wilgotności. Fot. Piotrowice II.

W praktyce problem jest bardziej złożony, gdyż musi uwzględniać możliwość kondensacji wewnątrz przegrody, co wymaga przeanalizowania termoizolacyjności i paroprzepuszczalności poszczególnych warstw.

Oczywiście przy budowie nowych obiektów wymagania te łatwo spełnić, dobierając odpowiednią konfigurację poszczególnych warstw przegrody, ale w budynkach poddawanych termomodernizacji przed podjęciem prac warto pobrać próbki wilgotności przegród zewnętrznych, zwłaszcza w przypadkach dostrzegalnych objawów zagrzybienia lub podejrzenia niewłaściwej eksploatacji budynku.

Dość często ściany starych domów są trwale zawilgocone, a przykrycie ich niemal paroszczelnym ociepleniem uniemożliwi ich wysychanie i spowoduje emisję wilgoci do środka. Problem ten występuje, np. w ścianach z betonu komórkowego w powiązaniu z niedostateczną wentylacją pomieszczeń podczas dotychczasowego użytkowania.

Wysoka nasiąkliwość tego materiału przy jednocześnie małej zdolności wysychania i w połączeniu z dobrą termoizolacyjnością często powodowała wykraplanie pary wodnej wewnątrz przegrody i w efekcie trwałe jej zawilgocenie.

Niezbędna wentylacja budynku

Zapewnienie ochrony przed kondensacyjnym zawilgoceniem wymaga, nie tylko właściwego pod względem zasad fizyki budowli zestawienia materiałów w przegrodach zewnętrznych, ale również funkcjonowania sprawnej wentylacji usuwającej nadmiar pary wodnej wytwarzanej przez użytkowników.

W praktyce pomieszczenia mieszkalne użytkowane są z różną intensywnością zależnie od pory dnia, liczby mieszkańców, zatem i wentylacja powinna być dostosowana do ilości zanieczyszczeń, a za wskaźnik jakości powietrza przyjmuje się jego wilgotność.

Jej poziom zależy od intensywności wytwarzania pary wodnej w wyniku oddychania mieszkańców, parowania roślin, prania, gotowania czy kąpieli. Przyjmuje się, że ilość powstającej pary wodnej przy typowym użytkowaniu mieszkania zawiera się w granicach 2-4 g/m³ h (średnio w ciągu doby), co odpowiada przeciętnie 20-40 litrom wody, którą trzeba usunąć.

Utrzymanie optymalnej wilgotności względnej pomieszczeń na poziomie 40-60% wymaga wentylacji pomieszczeń ze średnią intensywnością odpowiadającą wskaźnikowi 0,2-0,5 wymiany ich objętości w ciągu godziny, zatem w domu o powierzchni 150 m² średni strumień powietrza wentylacyjnego wyniesie 80-200 m³/h.

Jednak intensywność wentylacji należy również dostosować do warunków atmosferycznych. Największe potrzeby wentylacyjne występują przy stosunkowo wysokich temperaturach zewnętrznych - wentylację projektuje się dla temperatury zewnętrznej +10ºC.

Centrala wentylacyjna z rekuperatorem krzyżowym.
Centrala wentylacyjna z rekuperatorem krzyżowym. Fot. Went-Dom.

Możliwość zmniejszenia strumienia zimnego powietrza wentylacyjnego wiąże się z małą zawartością pary wodnej w nawiewanym powietrzu zewnętrznym.

Nawiew o temperaturze np. -15ºC i wilgotności 70% zwiera ok. 1 grama pary wodnej w m³, ale podgrzane w pomieszczeniu do 20ºC może dodatkowo wchłonąć do 17 g wody, którą odprowadzi na zewnątrz. Natomiast doprowadzone powietrza o temperaturze +10ºC i w 70% zawiera już ok. 7 g/m³ wody i po ogrzaniu usunie tylko do ok. 10 g/m³ pary wodnej, zmniejszając wilgotność w pomieszczeniu stosownie do intensywności wentylacji.

Utrzymanie właściwego klimatu w pomieszczeniach wymaga zapewnienia możliwości regulacji wymiany powietrza zależnie od warunków zewnętrznych i rodzaju wentylowanego pomieszczenia.

Zbyt intensywna wentylacja przy niskich temperaturach prowadzi do nadmiernego wysuszenia powietrza wewnątrz pomieszczeń, co nie tylko negatywnie wpływa na samopoczucie mieszkańców, ale może powodować szkody w wyposażeniu, np. rozsychanie się mebli, podłóg, wyładowania elektrostatyczne i niepotrzebne straty energii na ogrzewanie.

Zawilgocenie z gruntu

Przenikanie wilgoci czy nawet napór wody gruntowej dotyczy części podziemnej budynku, ale przy braku skutecznej hydroizolacji poziomej na wysokości ponad gruntem, w wyniku podciągania kapilarnego, wilgoć może przemieszczać się do wyższych części domu - ścian zewnętrznych, wewnętrznych czy podłóg na gruncie.

Problem ten występuje głównie w starych budynkach pozbawionych poziomej izolacji przeciwwilgociowej lub na skutek jej uszkodzenia, ale może pojawić się również w przypadku, np. nadmiernego podniesienia opaski wokół ścian przyziemia.

Zdarzają się tez przypadki migracji wody od góry, gdy woda opadowa spływa po elewacji pod warstwą ocieplenia lub napotyka źle ukształtowany i uszczelniony próg wystającego cokołu.

W efekcie część wody wsiąka w ścianę, a umieszczona poniżej izolacja przeciwwodna uniemożliwia przemieszczanie się jej w dół do części fundamentowej - może jednak kapilarnie wędrować ku górze. Ustalenie przyczyn, zasięgu i intensywności zawilgocenia murów wymaga z reguły pobrania próbek i określenia zawartości w nich wody.

Hydroizolacja pozioma i pionowa

Do odtworzenia niezbędnej izolacji przeciwwilgociowej wykorzystywane są różne metody w formie uszczelnień wykonywanych w sposób iniekcyjny lub poprzez wstawienie przepony wodoszczelnej. Wybór zależeć będzie m.in. od materiału i grubości ściany, warunków wilgotnościowych podłoża, dostępności do izolowanych przegród.

Multi Izolacja Speed Ultrament.
Multi Izolacja Speed - paroprzepuszczalna, szybkowiążąca masa uszczelniająca do izolacji przeciwwodnej i przeciwwilgociowej. Fot. Ultrament.
System hydroizolacji Weber.
1. Żelbetowa płyta denna; 2. Izolacja pozioma; 3. Grunt;
4. Masa polimerowo-bitumiczna; 5. Siatka z włókna szklanego; 6. Styropian; 7. Folia polietylenowa; 8. Siatka stalowa; 9. Jastrych; 10. Zaprawa klejowa; 11. Płytki ceramiczne i zaprawa do spoinowania; 12. Panel izolacyjno-drenażowy. Fot. Weber. 

Niekiedy konieczne jest utworzenie również pionowej hydroizolacji zapobiegającej zawilgoceniu ścian fundamentowych.

Iniekcyjne metody utworzenia wodoszczelnej przepony nie zawsze przynoszą spodziewany efekt i radykalne odcięcie drogi dla podsiąkania kapilarnego zapewnia wstawienie przepony hydroizolacyjnej w szczelinę muru.

Zależnie od rodzaju materiału ścian fundamentowych wykonuje się odcinkowe przecięcie - piłą linową, łańcuchową bądź tarczową - w których umieszcza się materiał izolacyjny. W przypadku ścian murowanych, w spoiny między cegłami (bez przecinania) wbijane są odcinki fałdowanej blachy nierdzewnej.

Sposoby osuszania

Niezależnie od przyczyn nadmiernej wilgotności i po ich usunięciu, najczęściej konieczne staje się szybkie osuszenie budynku, co niekiedy może być zabiegiem dość długotrwałym. Domowym sposobem na obniżenie wilgotności jest intensywne wietrzenie i ogrzewanie, przy czym najskuteczniej działa to przy mroźnych warunkach atmosferycznych.

Nagrzewnica olejowa marki Dantherm.
Nagrzewnica olejowa z odprowadzaniem spalin Master BV 500 do osuszania powietrza. Fot. Dantherm.

Niezależnie od warunków zewnętrznych redukcję zawilgocenia zapewniają osuszacze pracujące jako urządzenia kondensacyjne (skraplają wilgoć na chłodzonym wymienniku) bądź przenośne urządzenia klimatyzacyjne z funkcją osuszania.

Autor: Cezary Jankowski
Opracowanie: Martyna Nowak-Ciupa
Zdjęcie otwierające: Śnieżka
Zdjęcia w tekście: Projekt_Kaffeebart/pixabay.com, Piotrowice II, Went-Dom, Ultrament, Weber, Dantherm
Film w tekście: Izohan, Uni-Lux